Afgelopen weekenden ben ik een paar keer naar het Zwijnenvennetje geweest om daar een time lapse opname te maken van de geboorte van een libel. Dat viel nog niet mee moet ik zeggen.

Als eerste moest er een nimf gevonden worden die nog helemaal in tact was. Hij moest dus donker van kleur zijn en de ogen nog niet al te geel. Hoe geler de ogen hoe eerder de libel er uit gaat komen heb ik gemerkt. De enige nimf die aan deze voorwaarden voldeed was er eentje die in de schaduw van bomen zat, niet echt ideaal dus. Dat betekende een langere sluitertijd, een hogere iso-waarde of een kleinere scherpte diepte. Een beetje maar van alles, besloot ik.

Dat als eerste een nimf gevonden moest worden was geen verstandige beslissing. Omdat mijn camera geen ingebouwde timer heeft had ik mijn laptopje meegenomen. Die moest nog opgestart worden, vervolgens moest de camera aangesloten worden en het programma dat de camera aanstuurde moest ook nog klaar staan. Voeg daar nog knap wat zonlicht op een spiegelend klein schermpje bij en je kunt je voorstellen hoe ik als een gek bezig was alles zo snel mogelijk klaar te maken terwijl ik met een scheef oog de nimf in de gaten hield.

Ook een tip (door schade en schande wordt men wijs): niet te vroeg storende grassprietjes weghalen. Wanneer een nimf zich nog niet helemaal vast gezet heeft en je komt te dicht bij, laat hij zich zo tussen het hoge gras op de grond vallen. Kun je weer opzoek naar een nieuw fotomodel.

Maar uiteindelijk had ik alles voorelkaar. De camera maakte elke seconde een opname die vervolgens op het beeldscherm van mijn laptop verscheen. Hoewel ik in eerste instantie blij was met de nimf die niet al te veel haast had om als libel verder door het leven te gaan, begon het nu toch wel heel lang te duren voor er beweging in kwam. Ik begon te vrezen dat de batterij van mijn camera of laptop al op zou zijn voor er ook maar iets was gebeurd. Maar eindelijk, het beestje begon actie te ondernemen na zo’n driehonderd foto’s (en dan had ik ondertussen de camera al een paar keer gestopt).

Halverwege de metamorfose viel er afwisselend zonlicht en schaduw op mijn onderwerp wat wel een heel onrustig beeld op het filmpje zou geven. En de libel bleek niet alleen een trage starter te zijn, maar ook een trage in de rest van zijn acties. Ondertussen zag ik her en der langs het water al witte vleugels verschijnen van nimfen die ik tijdens mijn eerste zoekactie blijkbaar over het hoofd had gezien. Mijn laptop heeft het dan ook niet tot het einde toe volgehouden. Geen geslaagde sessie dus, maar wel met een hoop leerpunten. Een pot koffie meenemen de volgende keer was daar een van, al met al ben je toch al gauw twee uur bezig.

Maar de derde sessie lukte redelijk. Een boodschappentas mee voor mijn laptop zodat ik een soort van donkere kamer had waardoor ik beter op het scherm kon kijken, een kan koffie met wat lekkers er bij, en een nimf die in het zonlicht zat waar niet al te snel een schaduw over zou vallen. De batterij van de laptop heeft het ook dit keer niet tot het einde toe volgehouden waardoor ik op het laatst met de hand de ontspanknop moest indrukken. Verbazingwekkend hoe erg je daarmee de camera beweegt. Ik had achteraf gezien beter de zelfontspanner moeten gebruiken. Of beter nog, de afstandbediening mee moeten nemen. Weer zo’n leerpuntje.Het laatste deel van de metamorfose bestaat dan ook uit een paar losse foto’s.

En o ja, als ik dan op de laptop wil kijken en voor het gemak de tas met daarin de laptop omhoog til, moet ik er wel aan denken dat het kabeltje naar de camera er aan vast zit. Door daar niet aan te denken gaf ik zo af en toe de camera een flinke zwieper. Nog iets waar ik iets op moet bedenken: de libel wordt tijdens het proces steeds groter waardoor ik de camera steeds moet verplaatsen om hem volledig in beeld te houden. Dat geeft steeds wat schokkerige beelden, misschien een soort plateau waarop de camera kan schuiven?

Nou ja, genoeg gekletst, hieronder kun je het resultaat bekijken:

Na zijn eerste korte vlucht ging de libel op een boom in de buurt zitten en kon ik nog mooi even een foto van hem maken:

Terwijl ik op wacht zat bij mijn camera en laptop zag ik een nimf uit het water kruipen, iets wat ik nog nooit eerder had gezien. Ik kon mijn macrolens niet gebruiken dus moest het maar even met de telelens.

Het blijven eigenaardige beestjes, die waterjuffers (in dit geval de houtpantserjuffer). Vanaf welke kant je ze bekijkt, ze lijken pupillen op de grote bolle ogen van hun te hebben. Zelfs van achteren.

Terwijl ik dus de geboorte van een libel fotografeerde zoemden de hele tijd andere libellen om mij heen. Grote, gele platbuiken die het vertikten om even voor mijn camera stil te hangen. En dan nog lang genoeg om een foto te kunnen maken natuurlijk.  En toch kon ik het niet laten om het te proberen. Het is geen scherpe foto, maar zo krijg je tenminste een beetje een idee hoe prachtig het er uit zag met het donkere bos op de achtergrond.

En als ze wel even stil gingen zitten was dat net te ver voor een foto. Ik lag plat om mijn buik met mijn ellebogen in de vochtige oever (raar gevoel overigens, koude natte onderarmen en knieën en een warme rug van de zon). Natuurlijk zou het beestje al lang weer gevlogen zijn als ik met mijn natte spijkerbroek eindelijk zou staan en er naar toe gelopen zou zijn. Dan maar van een afstandje.

Terwijl ik wachtte op de verdere ontwikkelingen van de libel eek ik toe hoe de platbuiken paarden en hoe de vrouwtjes hun eitjes al vliegend in het water deponeerden door even met hun staartjes het wateroppervlak aan te tippen. Een van de vrouwtjes had pech, een mannetje vloog tegen haar aan waardoor ze in het water terecht kwam. En omdat het wateroppervlak bedekt was met een laagje algen kon ze er niet meer uit komen.

Tja, daar lig je dan, op je buik, met een anderhalf meter voor je een spartelende libel in het water. De natuur zijn loop laten? Dat kon ik natuurlijk niet. Ik heb maar snel een heidetakje gepakt en de dame uit het water gevist.

Ze fladderde heftig met haar vleugels maar kwam niet los van het takje. Wel maakte het gewiekel mooi haar vleugels weer droog. En tja, fotograferen met 1 hand gaat een beetje lastig, dus hing ik het heidetakje in lage boomtak zodat ik foto’s kon gaan maken van de onfortuinlijke platbuik.

Eenmaal op een stille tak begon ze zich direct schoon te maken.

Er komt nog heel wat bij kijken voor deze dame weer helemaal toonbaar is.

Het poetsen ging maar door, zover ik kon zien poetste ze alleen haar kop en ogen. De vleugels waren nog steeds groen. Toen ik even later terug ging om nog eens naar haar te kijken was ze er niet meer. Eind goed al goed lijkt mij zo.

Na een tijdje in het gras te hebben gezeten stond ik weer op om nog eens te gaan zoeken naar jonge libellen. Dit keer had ik geluk. Aan een stengel biesgras dat in het water stond hing een larve. De ogen waren nog geel, een teken dat de libel nog niet uit zijn oude huid was gekropen.

Het beestje had zich wel in een voor mij wat lastige positie geplaatst. Een centimeter of 20 boven het water, een centimeter of 40 van de wal en tussen tal van grassprieten. Op de knieën gaan zitten was voor mij dus geen optie, jammergenoeg was ik mijn statief vergeten (en ik was nog zo van plan hem mee te nemen) Wel weer een gelukje was dat de dag daarvoor mijn wandelschoenen in de stromende regen hadden gestaan. Daardoor waren ze gistermorgen nog te nat om aan te trekken en ben ik met laarzen aan op stap gegaan.

Ik had mij nog maar net in een wat vreemde houding gewrongen toen het huidje van de larve op de kop openbrak.

De eerste fase van het verschijnen van de libel gaat altijd snel. Het is dus rap foto’s maken geblazen.

Maar dan begin ik kramp te krijgen. Op mijn linkerbeen gehurkt en met mijn rechterknie in de sompige oever van het vennetje is niet wat je noemt een ideale houding. Ook de positie van de larve zelf is niet je het, qua hoek en licht bedoel ik dan. Nu de eerste fase voorbij is zouden de volgende stappen wat langzamer gaan. Dat gaf mij de tijd om even om even mijn benen te strekken en om mij heen te kijken.

Ik heb geluk. Een anderhalf meter verderop is ook een libel bezig zich te ontdoen van zijn oude huid. En hij zat in de zelfde fase als de libel die ik aan het fotograferen was. Om nu foto’s te kunnen maken hoefde ik alleen maar in het gras te gaan liggen. Wat een luxe. En het licht is helemaal zoals ik het graag zie: tegenlicht.

Ik blijf het prachtig vinden, die wat doorschijnende kop met zijn blauw/groene kleur. Het zal niet lang meer duren voordat dat transparante er af is.

Ik keek heel even de andere kant op, naar een stel platbuiken die weer als razenden langs kwamen vliegen. Toen ik weer naar mijn libel keek had deze zich al opgetrokken aan zijn oude huid en hing hij rechtop.

De vleugels hangen er nog gekreukeld bij. Nu komt het lange wachten waarin de vleugels opgepompt worden en moeten drogen. Ook het lijfje zal langer worden en uiteindelijk uitharden.

Ik blijf het een onvoorstelbaar proces vinden, van larve tot libel. Als larve kan een libel een paar maanden, maar ook wel 5 jaar onder water leven. Een vraatzuchtig beestje dat larven, kikkervisjes en soms zelfs kleine visjes weet te verschalken. Een rups transformeert in een cocon, maar een libel doet dit tussen de vervellingen door. Bij de laatste vervelling heeft hij dan zijn uiteindelijke vorm.

Nog zo iets wat ik mij dan afvraag wanneer ik het proces van de laatste vervelling volg: waar komt toch al dat vocht vandaan dat nodig is om het lijf, de kop en de vleugels in vorm te krijgen? Kijk eens naar het verschil in grootte tussen het oude vel van de larve en de kop van de libel.

Het is een uurtje later wanneer de vleugels eindelijk uitgekreukeld zijn.

Nu kan het lange wachten op het uitharden van de huid beginnen. Wanneer ik een tijdje later weer even een foto wil maken vliegt de libel tot mijn grote verbazing weg. Ik had echt niet verwacht dat hij al zou kunnen vliegen. Ook de eerste libel die ik fotografeerde was inmiddels gevlogen. Vast op zoek gegaan naar een schuilplek voor de laatste fase. Gelukkig was een andere platbuik zo vriendelijk om mij het eindresultaat te laten zien.

Al wat nu nog rest is de oude huid die ooit om de larve zat.

Tijdens het fotograferen van deze ‘geboorte’ had ik nog drie andere ontmoetingen. In de volgende logjes kun je daar over verder lezen…..

Vorig weekend had ik het geluk nogmaals de metamorfose van een nimf naar libel te zien. Dit keer onder wat betere lichtomstandigheden.

Gisteren was het echt een libellen-feestje bij het Zwijnenvennetje. Overal kwamen libelles uit hun oude huid gekropen. Elk van hen was op zijn eigen tijdstip begonnen en dus waren ze in verschillende stadiums te bewonderen.

Zo was er natuurlijk de libelle die ik fotografeerde toen hij net ‘geboren’ werd. Die hing een tijdje uit te rusten toen hij halverwege was.

Een andere libelle was al een stukje verder Die hing de vleugels al te drogen.

Na een tijdje was ook de libelle in de larix zo ver dat de vleugels helemaal opgepompt waren.

Door vanuit een andere hoek naar de libelle te kijken, lijkt het ineens een heel ander beestje.

Ik verwonderde mij over de haren die de libelles hebben. Met het tegenlicht vielen die extra op. Die druppel aan de poot viel mij trouwens pas op toen ik de foto op de computer terugzag.

Wanneer de libelle helemaal ‘opgepompt’ is, kan het verharden van de buitenkant beginnen. Tot die tijd is het lijf nog transparant.

Heel langzaam begint er kleur te komen en kun je zien wat voor soort libelle het wordt: een viervlek.

Terwijl ik daar aan de kant zat te kijken en te fotograferen, vlogen de libelles als razenden over het vennetje. Af en toe parend in de lucht, dan weer steeds met hun achterwerk het wateroppervlak rakend om eitjes te leggen. De vleugels maakten steeds zo’n lawaai dat ik regelmatig dacht dat er een fietser over het schelpenpad een eind verderop reed.

Van libelle naar libelle lopend was het wel uitkijken waar ik mijn voeten zette, want overal groeid hier zonnedauw.

En als de viervlek dan helemaal klaar is om de wijde wereld in te trekken, ziet hij er zo uit:

Meestal wanneer ik jonge libelles vind, hangen ze al half uit hun oude huid. Ze zijn dan wit/gelig en vallen dan natuurlijk het meeste op tussen het groen. Ondertussen heb ik ook geleerd dat, wanneer een nimf aan een grasspriet of iets dergelijks hangt en zijn ogen geel zijn, dat dan de libelle er nog in zit en het niet lang zal duren voor die er uit komt. Maar ja, het is net als met een klok, als je er naar gaat zitten kijken lijkt hij niet vooruit te gaan.

Gisteren had ik twee geelogige nimfen ontdekt. Jammergenoeg zaten ze op de donkere zijde van het zwijnenvennetje en elk van hen zat op een moeilijk bereikbare plaats, maar ik wilde het toch gaan proberen.

Toen ik weer eens van de ene nimf naar de andere liep, zo’n drie meter verder, viel mijn oog op een takje van een dode kleine lariksboom. Verhip, op bijna anderhalf meter hoogte zat een nimf. Ongelooflijk dat zo’n beestje eerst een beter de kant op was geklommen en daarna nog eens zo’n eind omhoog na een paar jaar in het water geleefd te hebben.

En wat staken zijn ‘vleugeltjes’ vreemd naar voren.

De nimf wiebelde wat, en ineens begreep ik het: de libelle zou er elk moment uitkomen. Snel stapte ik naar de andere kant van de tak om het te kunnen bekijken. En ja hoor, door een scheurtje in de huid kwamen al wat haartjes naar buiten.

Ook op anderhalve meter hoogte was er maar weinig licht. Ik probeerde van alles uit om er toch een scherpe foto van te kunnen maken. De iso omhoog, het diafragma groter, de flitser aan…… En geen van allen leverde een goed beeld op. Maar ach, het gaat nu om de leerervaring en dan doen wat rare kleuren en onscherpte er even niet toe.

Nu pas zag ik dat de hoofdhuid van de nimf ook helemaal openscheurde. Tot nu toe was mij dat niet opgevallen. De kop leek altijd helemaal intact waardoor ik mij afvroeg hoe dat beestje toch halverwege het lijfje er uit wist te komen.

Niet lang daarna was het bovenlijf al los van de oude huid.

Het beestje wrong zich verder uit zijn oude huid en het lukte hem om ook zijn pootjes los te trekken.

En niet veel later hing hij in de pose waarin ik de libelles meestal vind. De volgende stappen, het oppompen en drogen van de vleugels en het lijf, zou een tijdje gaan duren. Tijd om even verder te wandelen dus.

Vanmorgenvroeg scheen het zonnetje hier in Zwolle. Met de regen van de laatste dagen kon er in het het bos wel eens een mooie nevel hangen. Maar eenmaal de IJssel over gestoken was de zon alweer verdwenen achter laaghangende bewolking. Daar ik toch al halverwege was besloot ik maar door te rijden. Mocht het echt te donker zijn in het bos dan kon ik altijd nog verder kijken.

Ik ben maar direct doorgelopen naar het zwijnenvennetje. Wie weet kon ik de libelles daar uit hun oude huid zien kruipen. Aan een van de stengels van het biesgras hing een lege nimf. Daar moest een enorme libelle uit zijn gekomen, zo een grote als deze had ik nog nooit gezien.

Ik ben verder langs de oever van het vennetje gelopen, steeds zoekend naar een andere nimf om te fotograferen. Aan de overkant zag ik er eindelijk eentje hangen. Hij zag er wel wat eigenaardig uit met die gele ogen. Er zat geen beweging in, mij leek het toe dat hij dood was.

Even verderop zag ik een klein beestje bij een graspolletje omhoog klimmen. In eerste instantie leek het een rupsje, maar eenmaal een foto gemaakt en ingezoomd zag ik dat het de larve (nimf) van een waterjuffer was. Al was het wel een heel kleintje en vroeg ik mij af hoe klein de waterjuffer wel niet moest zijn die er uit zou komen.

Beide nimfen hadden wel een heel lastige plek voor mij uitgekozen. De polletjes gras waar ze in zaten stonden in een grote modderpoel. Wanneer ik er even in stil stond zakte ik er tot mijn enkels in weg. Tot dan toe had ik mijn knieën schoon weten te houden, maar de zomen van mijn broekspijpen waren nu zwart en nat.

Verderop zag ik weer een donker vlekje: zou het ook een nimf zijn ? Natuurlijk weer op een lastige plek. Dit keer aan wat grasstengels boven het water onder een dennenboompje. Het bleek geen nimf maar een mot te zijn. Tenminste, ik denk dat het een mot is, ik heb de naam nog niet kunnen achterhalen.

Ik maakte mijn rondje rond het vennetje af en was weer bijna bij het begin toen ik er ineens eentje zag: een libelle die geboren werd.

Ik blijf het wonderlijk vinden, die transformatie van nimf tot libelle. En zoals de libelle daar dan hangt, bleek en hulpeloos, wachtend tot hij weg kan vliegen. En terwijl ik op mijn hurken zat om deze libelle te fotograferen, zag ik dat er meerdere libelles bezig waren met hun transformatie.

Een paar van hen hadden zelfs een hele eigenaardige kleur. Een soort blauw/groen.

Kijkend door de zoeker van de camera, leek het wel alsof ik naar een buitenaards wezen keek.

Toch wel vreemd, zo’n wezentje op de kop fotograferen. Ik heb de foto eens omgedraaid om te kijken wat daar het effect van zou zijn.

Door de prachtige kleuren van het beestje bleef ik maar door fotograferen.

Wanneer de libelle net uit zijn omhulsel kruipt, zijn de vleugeltjes nog helemaal opgefrommeld. Maar al snel gaan de kreukels er uit doordat er bloed in de vleugels wordt gepompt.

Ik ben nog even teruggelopen naar de eerste nimf die ik zag. Die bleek niet dood te zijn. Ook deze was druk bezig zich te ontworstelen van zijn oude huid. Een mier kwam even poolshoogte nemen.

Ik had graag het wegvliegen van de libellen afgewacht, maar dat zou zeker nog een uur duren, zo niet langer. En daar ik ondertussen van mijn enkels tot aan de schouders nat was en het koud begon te krijgen, ben ik toch maar naar huis gegaan.